TÜRKİYE’DE YARGI BAĞIMSIZLIĞI

Merhaba ben Elif Atalay. Aslen Trabzon/Dernekpazarlıyım ama Samsun/Bafra'da yaşamaktayım. Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi, Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi bölümünden mezun oldum.

A⁺

A^-

29 Mayıs 2025 14:37

326

TÜRKİYE’DE YARGI BAĞIMSIZLIĞI

Yargının bağımsızlığı Anayasa’da önemli bir ilkedir. Türkiye’de yargının bağımsızlığı ciddi bir sorundur. Çünkü siyasal güç odaklarının, yargının bağımsızlığına her yönden müdahale etmesi ciddi sorunlar yaratır. Yargı organları, yasama ve yürütme tarafından sürekli olarak iç ve dış baskılara maruz kalıyorlar. Bunun sonucunda da oluşan karar değişikliği veya verilen kararın bağımsız verilememesi yargı bağımsızlığını zedelemektedir.

Türkiye’de araştırma sonuçlarına bakıldığında yargı alanına olan güvenin azaldığı ve yargının bağımsız olması adına gerekli denetimler yapılmadığı için yargı bağımsızlığının zedelendiği görülmektedir [(Erdem, 2019(4)]. Adli yıl açılış töreninde yüksek mahkeme başkanlarının yargının bağımsızlığı ile ilgili konuşmaları mevcuttur. Bu konuşmacılardan biri de Türkiye Barolar Birliği Başkanı Metin Feyzioğlu’nun 2017-2018 yılında yaptığı konuşmadan hareketle Türkiye’de yargı alanına olan güven duygusunun ciddi oranda düştüğünü söyleyebiliriz. Konuşmada şu cümle geçmektedir “Yargıya güven, tarihin en düşük seviyesine inmiştir. Bu durum; Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin varlığını tehdit edecek derecede tehlikeli bir hal almıştır.” [Erdem, 2019 (4)].

TÜRKİYE’DE YARGI BAĞIMSIZLIĞINDA KARŞILAŞILAN TEMEL SORUNLAR:

Verilen yargı kararının ya hiç uygulanmaması ya kısmen uygulanması ya da uygulandıktan sonra ortalıktan kaldırılması ve iptal edilen diğer kararın yeniden uygulanmaya başlanması idari yargı alanlarında daha çok rastladığımız bir sorundur. Bunu şöyle açıklayabiliriz:

İdare, imar ve ihale hukuku ile ilgili konulardan yargı kararlarını uygulamamak için direnir. Yani mahkeme, yürütmenin durdurma kararı vermesine rağmen uygulamaya devam edilmesi ve sonradan düzeltilemeyecek getirmesi de başlı başına bir sorundur [Azrak, 2008 (2)].

Hâkim ve savcıların meslek hayatına başlamadan atama ve özlük hakları sorunu da yargı bağımsızlığı açısından bir sorundur. Şöyle ki, atama ve özlük hakları açısından sadece bağımsız bir kurul olması gereklidir. Fakat bu durum Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu içindeki Yargıtay ve Danıştay’dan olan üyelerle gerçekleşir. Bu üyeler de Cumhurbaşkanı tarafından seçilmektedir. Buradaki temel sorun, Cumhurbaşkanının bir siyasi patiden geliş olması ve dolayısı ile ister istemez politik görüşünü üye seçiminde yansıtma durumunda kalmasıdır. Bu da yargı bağımsızlığını ciddi oranda zedeler.
İdari yargının hukuki sınırlar içerisinde yorumlanma sürecinde ortaya çıkan siyasi kavramlar ne siyasal ve toplumsal gerçeklerden ne de siyasi içeriklerden tamamen soyutlanamaz ama bu cümledeki anlam idari yargı kararları siyasal amaçlara yönelik olmalı anlamına gelmiyor. Bu durumda idari yargı siyasal güçlerin odak noktası haline gelmektedir [Azrak, 2008 (2)].
Anayasa’da değişiklikler yapılarak Anayasa Mahkemesi, Danıştay’ın idari işlemler ile denetimini büyük oranda kısıtladı. Kararlarında idari işlemlere veya eylemlere yönelik olamayacağına kadar sıkı denetim getirdi [Azrak, 2008 (2)].
Türkiye’de yargı bağımsızlığı son yıllarda çok zarar görmüştür. Çünkü yürütme, yargıyı çok fazla etkilemektedir. Yürütmenin bu denli etkilemesi ise Anayasa’da yargı organına dair bulunan olumsuz hükümlerdir.
Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu, yargıyı tamamen temsil edememektedir. Çünkü Adalet Bakanı aynı zamanda Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu başkanıdır. Adalet Bakanlığı müsteşarı Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu’nun tabiî üyesidir. Bunlar dışındaki üyeler ise Danıştay ve Yargıtay üyelerinden seçilmektedir. Bu da karar verilirken diğer kurumların etkisinde kalmasına ve beraberinde de yargının tarafsız olmasını ve bağımsızlığını zedeler [Somuncu, 2019 (1)].

TÜRKİYE’DE YARGI BAĞIMSIZLIĞINDAKİ SORUNLARA İLİŞKİN ÇÖZÜM ÖNERİLERİ

Yargı bağımsızlığının doğru sağlanabilmesi adına denetim yetkisinin yürütme organı yerine, yargı organı tarafından yapılmalıdır. Çünkü yargı bağımsızlığını en çok zedeleyen organ yürütme organıdır.
Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu, karar verme konusunda bazen kurumların etkisinde kalmaktadır. Anayasa’mızın 138.maddesinde her ne kadar hâkimlerin ve mahkemelerin hiçbir şekilde etki ve baskı altında kalmaması için hüküm bulunsa da bu hükmün Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu’nu da kapsadığı açık,net bir biçimde düzenlenerek değiştirilmesi gerekmektedir.
Hâkimlere ve savcılara soruşturma ve kovuşturma yapılması gereken durumlarda verilen iznin Adalet Bakanlığı tarafından verilmesi yargı bağımsızlığını zedeleyen bir uygulamadır. Çünkü yürütme zaten yargı bağımsızlığı sorununda et çok etkisi olan organdır. Bu durumda hâkimlerin ve savcıların soruşturulması ve kovuşturulması adına izin verme yetkisini kullanan kişilerin kendi emri altında çalışmakta olan adalet müfettişlerine yaptırması çok doğru bir uygulama değildir. Bu yetkinin Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu’na verilmesi yerinde bir karar olacaktır.
Hâkimlerin karar verme yetkileri ile atandıkları coğrafi bölge arasında da ciddi bir ilişki vardır. Çünkü bir hâkim verdiği karar nedeni ile başka bir yere atanması veyahut görevinden uzaklaştırılması hâkimin kararı üzerinde bir baskı oluşturur. Bu yüzden bu konuda hâkimlere güvence verilmelidir [Somuncu, 2019 (1)].

KAYNAKÇA: