Yar ile Ağyar

Yar ve yardan gayrısı manasında ağyar kavramı Türk edebiyatında ve kültüründe çok sık kullanılır. Özellikle divan edebiyatı metinlerinde yar ve ağyar kavramları aynı dizelerde bile yan yana çok sık gelir.  Yar sevgili, dost, yaratıcı manasında kullanılırken, ağyar onların dışında kalan el yabancı ve yar olmayan her şey manasında kullanılır.

Geçen gün bir arkadaşımla sohbet ederken memleketimizde yaşayan din alimlerinden birisinin ahir ömründe evlendiği genç kadının herkesle sohbet etmesini ciddi bir şekilde eleştirip kısıtladığı halde eşinin yoldan geçen kadın, erkek herkesle sohbet ediyor olmasına dayanamayarak onu boşayıp baba evine gönderirken eline tutuşturduğu şu notta görüyoruz.

“Madem yar ile ağyar ile sohbete her daim mecbursun,
  İcazetini verdim bundan gayri mezunsun”

Bir şeyden mezun olmak, artık o işle alakalı sorumluluklarının sona erdiği ama yeni sürecin yeni sorumluluklar getirdiği anlamını da verir.

Kısaca yar ve ağyarın sözlük anlamlarını da vermekte fayda var.

• Yar: Dost, sevgili, âşık olunan kişi ya da varlık anlamına gelir. Sevginin ve bağlılığın merkezinde yer alır. Genellikle ilahi ya da beşerî aşkın öznesi olarak betimlenir.
• Ağyar: Yar olmayan, yabancı, rakip ya da sevgiliyi kıskandıran diğer kişi anlamına gelir. Ağyar, çoğu zaman bir engel ya da ayrılık sebebi olarak görülür ve yar ile âşığın arasına girer.

Bu iki kavram arasındaki ilişki, çoğunlukla çatışma ve karşıtlık üzerinden kurulur. Yar, âşığın ulaşmak istediği en yüce değer iken, ağyar ise bu yolculuğun önündeki engel ya da sınavdır. Divan şiirinde sıkça işlenen bu tema, aşkın zorluklarını ve aşk uğruna çekilen sıkıntıları anlatmada bir araçtır. İlahi aşkta, “yar” Allah’ı temsil ederken, “ağyar” dünyevi bağları ve tutkuları simgeler.

Bu bağlamda yar ile ağyar arasındaki ilişki, aşkın doğasındaki gerilimleri ve insanın sevdiğine ulaşma arzusunu ifade eder. Ayrıca bu iki kavram, bir tür ikilemi, sevginin kendisiyle sınandığı bir süreci temsil eder.

Yar, ağyar ile edilen sohbeti kıskanır. İster ki, her daim kendi ile meşgul olunsun. Bu nedenle hayatımızın yarını, ağyarını iyi ayarlamamız gerekir. Her daim ağyar ile sohbet etmekle kaybedeceğimiz zaman bize ileride sorun olarak geri döner.

Hayatımızda yar edineceğimiz işimiz, uğraşımız ve her ne faydalı şey varsa ona yeterince vakit ayırmalıyız. Onların gayrısına yani ağyara vakit ayırıp sermayeyi çarçur etmemeliyiz.

 Eskilerin duası Allah yar ve yardımcın olsun. Şimdi bu duanın manasını bir kere daha düşünelim.